Không có lựa chọn nhượng quyền hay tự mở bánh mì tốt hơn cho tất cả mọi người. Điểm khác nhau chủ yếu là bạn phải tự chuẩn bị bao nhiêu phần, được hỗ trợ những gì, muốn tự quyết đến đâu, phải làm theo những yêu cầu nào và vẫn phải tự lo những việc gì khi bán hàng hằng ngày. Vì vậy, cách dễ so nhất là đặt hai hướng lên cùng một nhóm tiêu chí rồi đối chiếu với vốn, kinh nghiệm và cách bạn muốn kinh doanh.
Mục lục bài viết
Nhượng quyền bánh mì và tự mở khác nhau ở đâu?
Nhượng quyền bánh mì có thể cho bạn một phần thương hiệu, cách tổ chức hoặc hướng dẫn đã có sẵn, nhưng cụ thể có những gì còn tùy từng hệ thống và thỏa thuận. Tự mở thì bạn phải chủ động sắp xếp nhiều phần hơn, từ thương hiệu đến cách bán và các nguồn lực cần thiết. Tuy vậy, tự mở không có nghĩa là phải làm mọi thứ một mình; bạn vẫn có thể thuê thiết kế, tư vấn hoặc dịch vụ bên ngoài.
Để so cho công bằng, hãy nhìn hai hướng theo cùng một tiêu chí, thay vì lấy điểm mạnh của bên này so với điểm yếu của bên kia.
| Tiêu chí | Nhượng quyền bánh mì | Tự mở bánh mì | Câu hỏi bạn nên tự kiểm tra |
|---|---|---|---|
| Phần phải tự xây từ đầu | Có thể đã có sẵn một phần cách tổ chức, quy trình hoặc tiêu chuẩn. Có sẵn đến đâu còn tùy từng hệ thống và những gì hai bên đã thỏa thuận. | Thường phải tự sắp xếp nhiều phần hơn, từ cách tổ chức đến những việc cần làm hằng ngày. Tuy vậy, bạn vẫn có thể thuê người hoặc dịch vụ hỗ trợ ở phần mình chưa làm được. | Bạn muốn tự làm bao nhiêu phần và muốn có sẵn bao nhiêu phần? |
| Thương hiệu và cách tổ chức có sẵn | Bạn kinh doanh dưới thương hiệu và cách làm của hệ thống, theo những gì hai bên đã thống nhất. | Bạn tự chọn tên, cách nhận diện và cách tổ chức kinh doanh; nếu cần vẫn có thể thuê người hỗ trợ. | Bạn muốn dùng một cách làm có sẵn hay tự xây theo ý mình? |
| Mức hỗ trợ / hướng dẫn | Có thể có đào tạo, hướng dẫn hoặc quy trình mẫu. Mức hỗ trợ thực tế còn tùy từng hệ thống và thỏa thuận. | Nếu cần hỗ trợ, bạn phải chủ động tìm người tư vấn, dịch vụ hoặc công cụ phù hợp với phần mình đang thiếu. | Bạn đang cần hỗ trợ ở khâu nào và ai có thể giúp bạn? |
| Quyền tự quyết | Một số quyết định có thể phải theo yêu cầu của hệ thống hoặc những gì hai bên đã thỏa thuận. | Bạn chủ động hơn trong cách tổ chức, nhưng vẫn phải tuân thủ các quy định áp dụng cho việc kinh doanh và những thỏa thuận khác nếu có. | Bạn muốn tự quyết những việc nào và chấp nhận giới hạn nào? |
| Yêu cầu phải tuân theo | Có thể phải làm theo một số tiêu chuẩn hoặc yêu cầu của hệ thống, tùy từng trường hợp. | Không phải theo quy định riêng của một hệ thống nhượng quyền, nhưng bạn vẫn phải tự lo việc kinh doanh và thực hiện các yêu cầu áp dụng cho mình. | Bạn đã hiểu rõ những việc bắt buộc phải làm ở từng hướng chưa? |
| Nguồn nguyên liệu | Một số hệ thống có thể quy định nơi mua hoặc cách lấy nguyên liệu. Mức độ ràng buộc còn tùy hệ thống và thỏa thuận. | Bạn phải quyết định ai tìm nguồn, chọn nguồn, theo dõi chất lượng và xử lý việc mua hàng theo cách mình chọn. | Bạn muốn tự chủ nguồn hàng đến mức nào và có đủ thời gian để quản lý phần này không? |
| Các khoản cần chuẩn bị | Có thể gồm các khoản theo thỏa thuận nhượng quyền, cùng tiền cho mặt bằng, thiết bị, hàng hóa hoặc các yêu cầu chuẩn bị khác nếu có. | Có thể gồm mặt bằng, thiết bị, vật tư, hàng hóa, nhân sự, quảng bá và các khoản chuẩn bị khác tùy cách tổ chức điểm bán. | Bạn đã so cùng một danh sách khoản chi ở hai hướng chưa? |
| Kinh nghiệm và phần phải tự học | Nếu có đào tạo và hướng dẫn phù hợp, bạn có thể bớt một số phần phải tự tìm hiểu và tự xây từ đầu. Điều này không có nghĩa mọi việc đều được làm thay. | Bạn cần biết phần nào mình tự làm được, phần nào phải học thêm và phần nào nên tìm người hỗ trợ. | Bạn đang thiếu kinh nghiệm ở khâu nào và hướng nào giải quyết đúng phần đó? |
| Việc vận hành hằng ngày | Bạn vẫn phải quản lý hoạt động thực tế tại điểm bán; hệ thống không làm thay toàn bộ công việc bán hàng, nhân sự hay theo dõi hoạt động hằng ngày. | Bạn cũng phải tự tổ chức và theo dõi hoạt động theo cách mình chọn, đồng thời xử lý những việc phát sinh tại điểm bán. | Bạn có sẵn sàng dành thời gian và người để vận hành hằng ngày không? |
Nhìn vào bảng trên, “có lợi hơn” chỉ có ý nghĩa khi gắn với hoàn cảnh của bạn. Người cần nhiều hướng dẫn có thể thích một hệ thống đã có sẵn nhiều phần. Người muốn tự quyết nhiều hơn có thể nghiêng về tự mở bánh mì nếu sẵn sàng tự tổ chức nhiều việc hơn. Có hệ thống sẵn không có nghĩa kết quả kinh doanh được bảo đảm; tự mở cũng không có nghĩa bạn phải tự làm mọi thứ một mình.
Đừng đọc bảng theo kiểu bên nào có nhiều “điểm cộng” hơn thì chọn bên đó. Cùng một đặc điểm có thể hợp với người này nhưng lại không hợp với người khác. Ví dụ, làm theo tiêu chuẩn có sẵn có thể giúp một người đỡ phải tự nghĩ từ đầu, nhưng lại không phù hợp với người muốn thay đổi nhiều thứ theo cách riêng.
Dù chọn hướng nào, các việc như nhân sự, hàng hóa, phục vụ khách, thu chi và xử lý việc phát sinh vẫn cần được theo dõi hằng ngày.
Vốn và chi phí: tự mở có rẻ hơn nhượng quyền không?
Không thể nói tự mở chắc chắn rẻ hơn hay nhượng quyền chắc chắn đắt hơn nếu chưa so cùng quy mô điểm bán, cùng danh sách khoản chi và cùng điều kiện thực tế.
Với nhượng quyền, bạn có thể có các khoản theo thỏa thuận nhượng quyền, cùng tiền mặt bằng, thiết bị, hàng hóa hoặc các yêu cầu chuẩn bị khác. Với tự mở bánh mì, bạn cũng có thể phải lo mặt bằng, thiết bị, vật tư, hàng hóa, nhân sự, quảng bá và các khoản phát sinh tùy cách làm, quy mô và địa điểm.
Vì vậy, đừng chỉ hỏi “bên nào rẻ hơn?”. Hãy lập cùng một danh sách cho hai hướng: khoản nào phải trả lúc đầu, khoản nào có thể phát sinh sau khi mở, khoản nào đã có trong hệ thống và khoản nào bạn phải tự lo. Chỉ khi đặt cùng một danh sách lên bàn cân, bạn mới tránh được việc nhìn một mức giá ban đầu rồi bỏ sót các khoản còn lại.
Nếu vốn đang hạn chế, hãy xem số vốn hiện có có đủ để chuẩn bị và duy trì điểm bán theo từng hướng hay không. Khi cần xem kỹ hơn về tổng vốn và từng khoản, bạn có thể xem riêng phần chi phí nhượng quyền bánh mì.
Người mới hoặc ít kinh nghiệm nên chọn hướng nào?
Ít kinh nghiệm không có nghĩa là bạn mặc định nên chọn nhượng quyền. Điều cần xem là bạn đang thiếu gì: sản phẩm, cách làm, nguồn hàng, kỹ năng bán hàng, quản lý hay người hướng dẫn.
Nếu một hệ thống thật sự có đào tạo, hướng dẫn hoặc quy trình phù hợp, người mới có thể bớt một số việc phải tự tìm hiểu và tự xây từ đầu. Nhưng mức hỗ trợ còn tùy từng hệ thống và thỏa thuận; điều đó không có nghĩa người mới chắc chắn sẽ dễ thành công hơn.
Nếu chọn tự mở bánh mì, bạn phải chủ động hơn trong những quyết định ban đầu. Tuy vậy, bạn không cần biết hết mọi thứ ngay từ đầu; phần chưa biết vẫn có thể học, thuê dịch vụ hoặc tìm người có kinh nghiệm hỗ trợ.
Cách dễ đánh giá hơn là tách “ít kinh nghiệm” thành từng việc cụ thể. Bạn có thể đã hiểu sản phẩm nhưng chưa quen tìm nguồn nguyên liệu, hoặc đã biết bán hàng nhưng chưa quen tổ chức điểm bán. Khi biết rõ mình thiếu ở đâu, bạn mới so được hướng nào giúp mình bù đúng phần còn thiếu.
Hãy tự hỏi: mình đang thiếu kiến thức ở khâu nào, phần nào mình tự làm được và phần nào cần hỗ trợ? Nếu bạn còn chưa biết nên học gì và bắt đầu theo thứ tự nào, hãy xem nội dung kinh doanh bánh mì nên bắt đầu từ đâu.
Thương hiệu, nguồn nguyên liệu và cách vận hành khác nhau thế nào?
Khi tự mở, bạn thường phải chủ động hơn trong việc chọn tên, làm nhận diện, sắp xếp điểm bán và xây cách làm hằng ngày. Bạn không nhất thiết phải tự làm tất cả; có thể thuê thiết kế, tư vấn hoặc dịch vụ bên ngoài. Điểm quan trọng là bạn phải tự chọn ai làm, cách nào phù hợp và tự ghép các phần đó thành một cách kinh doanh ổn định.
Với nhượng quyền bánh mì, một phần thương hiệu và cách làm có thể đã được chuẩn bị sẵn. Đổi lại, bạn có thể phải làm theo một số tiêu chuẩn hoặc giới hạn của hệ thống, tùy thỏa thuận. Vì vậy, cần hỏi rõ phần nào bạn được tự quyết và phần nào phải làm theo.
Với nguồn nguyên liệu, không nên vội kết luận bên nào tốt hơn. Một số hệ thống nhượng quyền có thể quy định nơi mua hoặc cách lấy hàng. Nếu tự mở bánh mì, bạn phải tự quyết ai tìm nguồn, chọn nguồn và theo dõi chất lượng. Chỉ riêng khác biệt này chưa đủ để nói nguồn của bên nào rẻ hơn, tốt hơn hay ổn định hơn.
Khi hỏi về nguồn hàng, đừng chỉ hỏi “mua ở đâu?”. Bạn nên làm rõ ai chịu trách nhiệm đặt hàng, ai theo dõi chất lượng, cách xử lý khi nguồn hàng có vấn đề và bạn có chấp nhận việc phải mua theo yêu cầu của hệ thống hay không. Đây là những việc ảnh hưởng trực tiếp đến cách bạn tổ chức điểm bán hằng ngày.
Nếu đây là điều bạn đang băn khoăn, hãy hỏi thẳng bốn việc: ai chọn nhà cung cấp, ai kiểm tra chất lượng, khi thiếu hàng thì xử lý thế nào và bạn muốn tự chủ nguồn nguyên liệu đến mức nào?
Bán bánh mì buổi sáng có cần nhượng quyền không?
Chỉ bán buổi sáng không có nghĩa bạn bắt buộc phải nhượng quyền. Bạn vẫn nên quay lại những câu hỏi chính: điểm bán cần có sẵn những gì, bạn cần hỗ trợ ở đâu, vốn và chi phí ra sao, muốn tự quyết đến mức nào và ai sẽ lo công việc hằng ngày.
Khung giờ bán chỉ là một phần của cách kinh doanh. Điều quan trọng hơn là bạn có thể tự tổ chức sản phẩm, nguồn hàng, người bán và cách phục vụ cho khung giờ đó hay không. Nếu những phần này đã rõ, bạn sẽ dễ đánh giá hơn việc mình thật sự cần hệ thống hỗ trợ đến mức nào.
Nếu cách bán khá đơn giản và bạn có thể tự sắp xếp những phần cần thiết, tự mở là một hướng có thể cân nhắc. Nếu bạn cần sẵn một số phần như thương hiệu, hướng dẫn hoặc quy trình và chấp nhận các yêu cầu đi kèm, nhượng quyền cũng là một hướng để xem xét. Quyết định nên dựa vào nhu cầu thật của điểm bán, không phải chỉ vì bạn bán bánh mì vào buổi sáng.
Trước khi quyết định, bạn nên kiểm tra gì tiếp theo?
Sau khi so hai hướng, hãy xem câu hỏi nào dưới đây vẫn còn chưa rõ:
- Nếu bạn chưa hiểu nhượng quyền bánh mì vận hành theo cơ chế nào, hãy đọc phần giải thích về cách mô hình hoạt động và vai trò của hai bên trước khi so sâu hơn.
- Nếu bạn đang băn khoăn mình có phù hợp với nhượng quyền bánh mì không, hãy tách câu hỏi “mình có hợp không?” khỏi câu hỏi “hai mô hình khác nhau thế nào?”.
- Nếu chưa rõ tổng vốn và những khoản phải chuẩn bị, hãy xem riêng phần chi phí nhượng quyền bánh mì thay vì đoán bên nào rẻ hơn.
- Nếu bạn là người mới và chưa biết nên chuẩn bị gì trước, nội dung kinh doanh bánh mì nên bắt đầu từ đâu sẽ phù hợp hơn.
Bạn có thể viết câu trả lời cho từng vấn đề ra giấy hoặc ghi chú trên điện thoại. Chỉ cần trả lời được ba việc — mình cần hỗ trợ ở đâu, mình muốn tự quyết điều gì và mình có đủ nguồn lực để lo phần còn lại hay không — bạn đã có cơ sở rõ hơn để tiếp tục tìm hiểu.
Nếu bạn đã tới bước xem hợp đồng, hãy đọc kỹ quyền, trách nhiệm và các điều khoản áp dụng cho hai bên trước khi ký. Bạn có thể tham khảo quy định về nhượng quyền thương mại trong Luật Thương mại trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật; khi áp dụng vào trường hợp thực tế, nên kiểm tra thêm văn bản đang còn hiệu lực hoặc hỏi người có chuyên môn nếu cần.
Nếu sau khi so sánh, bạn muốn xem một mô hình thực tế để đối chiếu, có thể tham khảo Mô Hình Bánh Mì Que Đà Lạt – Dalabami.
Kết luận
Không có lựa chọn nhượng quyền hay tự mở bánh mì tốt hơn cho mọi trường hợp. Hướng phù hợp là hướng vừa với số vốn, kinh nghiệm, mức hỗ trợ bạn cần, quyền tự quyết bạn muốn giữ và khả năng trực tiếp quản lý điểm bán.
Nếu bạn muốn có sẵn một phần thương hiệu, cách làm hoặc hướng dẫn và chấp nhận các yêu cầu đi kèm, nhượng quyền là hướng đáng để tiếp tục tìm hiểu. Nếu bạn muốn tự xây thương hiệu, tự chọn cách tổ chức và sẵn sàng tự lo nhiều phần hơn, tự mở cũng là lựa chọn hợp lý để cân nhắc.
Trước khi chốt, hãy quay lại 9 tiêu chí trong bảng và tự trả lời từng câu hỏi ở cột cuối. Khi bạn biết rõ mình phải tự làm gì, được hỗ trợ gì, cần chuẩn bị những khoản nào và vẫn phải chịu trách nhiệm phần nào, quyết định sẽ dễ hơn và sát với điều kiện thực tế hơn.
Một quyết định phù hợp không nhất thiết phải là quyết định nhanh. Nếu còn một khoản chi chưa rõ, một phần hỗ trợ chưa được xác nhận hoặc một yêu cầu trong thỏa thuận bạn chưa hiểu, hãy làm rõ trước rồi mới chọn. Biết mình chưa đủ thông tin vẫn tốt hơn là quyết định chỉ vì thấy một lựa chọn có vẻ thuận tiện hơn.
